Smßralind, Kˇpavogi

Forsaga
Segja mß a­ byggingars÷gu Smßralindar megi rekja allt aftur til ßrsins 1994 ■egar ByggingarfÚlag Gunnars og Gylfa (BYGG) bau­ ■remur arkitektastofum a­ gera samanbur­artill÷gur a­ lÝtilli verslunarmi­st÷­ Ý nor­-vesturhorni n˙verandi lˇ­ar Smßralindar. Till÷gur voru ger­ar a­ 2500 m2 byggingu sem ßtti a­ hřsa stˇra matv÷ruverslun ßsamt nokkrum smŠrri verslunum. Tillaga ASK var valin til frekari vinnslu sem ■egar var hafist handa vi­. Smßm saman stŠkka­i h˙si­ Ý me­f÷rum, ma. vegna ■ess a­ BYGG trygg­i sÚr stŠrra landsvŠ­i. Frß um 2500 m2 ■rˇa­ist byggingin Ý skrefum allt upp Ý um 20000 m2. Ůegar ■ar var komi­ Ý stŠr­um ■ˇtti a­standendum verkefnins sem full ßstŠ­a vŠri a­ staldra vi­ og huga betur a­ ÷­rum hli­um verkefnsins en ■eim sem lutu beint a­ byggingu h˙ss. ═ framhaldi af ■vÝ var Pßlmi Kristinsson n˙verandi framkvŠmdastjˇri Smßralindar rß­inn a­ verkefninu og Ý framhaldinu var stofna­ hlutafÚlag um verkefni­ sem fljˇtlega fÚkk nafni­ Smßralind. N˙ fˇr Ý h÷nd 2-3ja ßra tÝmabil ■ar sem megin■ungi vinnunnar vi­ verkefni­ var vi­ marka­s- og vi­skiptamßl. Ţmsir erlendir faga­ilar komu a­ ■eirri vinnu, ■ßm. breska arkitekta- og verkfrŠ­ifyrirtŠki­ Building Design Partnership (BDP) sem hefur yfir a­ rß­a sÚr■ekkingu Ý h÷nnun verslunarh˙snŠ­is og hefur hanna­ stˇrar verslunarmi­st÷­var vÝ­a um heim. ASK og BDP ger­u me­ sÚr samkomulag ßri­ 1998 um samstarf vi­ h÷nnun Smßralindar ■annig a­ BDP leiddi h÷nnunarvinnuna vi­ fyrsta ■ri­jung verkefnisins en ASK tˇk sÝ­an vi­ og leiddi verkefni­ til loka. ASK sß um fullna­arh÷nnun allra almenningsrřma en h÷nnun einstakra verslana, veitingasta­a og kvikyndah˙ss var ß vegum rekstrara­ila ■eirra.

Meginhugmyndir
┴ seinni ßrum hefur or­i­ tilhneiging til a­ tengja řmsa af■reyingu vi­ ■a­ a­ versla og ˇsku­u eigendur Smßrlindar ■vi eftir a­ h÷nnu­ yr­i bygging ■ar sem ■essir ■Šttir yr­u nßtengdir. Markmi­ okkar var a­ skapa eftir ■essari fors÷gn byggingu sem vŠri Ý senn einf÷ld og au­skiljanleg en hef­i jafnframt Ý sÚr hreyfanleika til a­ mŠta bŠ­i hŠ­um Ý landi og stefnum Ý g÷tum og bygg­inni umhverfis. Enn fremur a­ forma hana me­ ■eim hŠtti a­ ■etta stˇra h˙s fÚlli vel a­ bygg­inni Ý kring sem er blanda af Ýb˙­um, verslunum og skrifstofum.

Starfsemin
═ Smßralind eru r˙mlega 70 verslanir og veitingasta­ir auk kvimyndah˙ss og barnaskemmtista­ar. Verslanir eru vi­ tveggja hŠ­a g÷ngug÷tu ■ar sem er mj÷g opi­ milli hŠ­a. Vi­ vesturenda g÷tunnar er deildaverslun Debehams ß bß­um hŠ­um en vi­ austurenda er stˇrmarka­ur Hagkaups ß 1. hŠ­ en ß 2. hŠ­ er Vetrargar­urinn, um 2000m2 yfirbyggt torg fyrir řmsa starfsemi, ss. sřningar og tˇnleika. Kringum Vetrargar­inn eru veitingasta­ir en ofan vi­ ■ß er 1200 manna, 5 sala kvikmyndah˙s.

A­komulei­ir og lˇ­
Lˇ­ og umfer­arkerfi markast af ■vi a­ halli er Ý landinu sem gerir a­ a­alinngangar h˙ssins eru ß 2. hŠ­ a­ sunnanver­u en ß 1. hŠ­ a­ nor­anver­u. ┴hersla er l÷g­ ß a­ a­gengi a­ bÝlastŠ­um sÚ au­velt og gott frß gatnakerfi bŠjarins og einnig a­ skipulag bÝlastŠ­a sÚ au­skili­. BÝlastŠ­i eru alls um 3000, flest ß landi en vi­ nor­-austurhluta h˙ssins eru ■au ß tveimur hŠ­um. Gert er rß­ fyrir a­ Ý framtÝ­inni ver­i hŠgt a­ setja bÝlastŠ­i Ý nor­-vesturhorni s÷mulei­is ß tvŠr hŠ­ir. BÝlastŠ­um er skipt Ý fjˇra hluta me­ bˇkst÷fum og litum sem tengjast fjˇrum a­aling÷ngum h˙ssins.
A­koma er frß ÷llum ßttum ■ˇ megina­komulei­ir sÚu frß Hagasmßra a­ sunnan og FÝfuhvammsvegi a­ nor­an. StŠrstur hluti v÷ru- og ■jˇnustuumfer­ar a­ h˙sinu er frß Smßrahvammsvegi, um g÷ng undir bÝlastŠ­um sunnan h˙ssins. Afgangurinn er anna­ hvort beint inn Ý verslanir e­a um ■jˇnustuganga a­ ■eim
Yfirbor­sme­h÷ndlun bÝlastŠ­a er ß flestum st÷­um malbik ßn kantsteina, til a­ au­velda hreinsun ■eirra, en nŠst h˙si eru g÷ngulei­ir hellulag­ar. ═ Sumargar­inum sem er beinu framhaldi af Vetrargar­inum er meira lagt Ý landslagsme­h÷ndlun me­ grˇ­ri og steinhle­slum.

H˙si­ utan
Vi­ formun h˙ssins var l÷g­ ßhersla ß a­ gefa ■vÝ mřkt gagnvart bygg­inni Ý kring, ma. me­ ■vÝ a­ nota bogaform Ý ■÷kum. Form h˙ssins er ■rÝskipt og endurspeglar s˙ skipting innra skipulag Ý h˙sinu. Ůessir h˙shlutar taka upp stefnur Ý umhverfinu og ■annig er vesturgafl h˙ssins samhli­a h˙si HeilsugŠslunnar og austurhli­in er samhli­a Reykanesbrautinni en ■arna ß milli eru um 290 m.
Ůar sem bÝlastŠ­i eru flest ß landi lei­ir ■a­ af sÚr a­ h˙si­ sjßlft er sřnlegra en ef ■a­ vŠri ramma­ inn af bÝlgeymslum ß fleiri hŠ­um. ŮvÝ var l÷g­ ßhersla ß a­ yfirbor­ veggja vŠri vanda­ og klŠ­ning litheld. Veggir h˙ssins eru klŠddir me­ blßum emaleru­um stßlpl÷tum ßsamt steinsteyptum veggjaeiningum nŠst j÷r­u ß ßlagsfl÷tum.
Ůak h˙ssins sem er um 25.000 m2 er mj÷g sřnilegt frß bygg­inni Ý kring og var ■vÝ l÷g­ ßhersla ß a­ efnisme­h÷ndlun ■ess fengi ekki minna vŠgi en veggir. Notu­ er klŠ­ning ˙r lŠstum ßlpanelum Ý heilum lengdum.
Turninn vi­ austuhli­ Vetrargar­sins gegnir fyrst og fremst ■vÝ hlutverki a­ vera kennileiti h˙ssins. Innan Ý honum er komi­ fyrir ljˇsum sem baklřsa sandblßsna glerfleti og geta ■au skipt litum eftir fyrirframskilgreindu stillanlegu forriti.

H˙si­ innan
Verslunarmi­st÷­var eru mˇta­ar eftir mismunandi meginlÝnum, td. eftir ■vÝ hvort um eina, tvŠr e­a fleiri akkerisverslanir (anchor stores) er a­ rŠ­a. ═ Smßralind var ljˇst frß upphafi a­ akkerisverslanir yr­u tvŠr og me­ ■a­ sem forsendu var h˙sinu valin lÝnulaga lausn me­ beinni g÷tu me­ Debenhams Ý vesturendann og Hagkaup vi­ austurendann. ┴ 2. og 3. hŠ­ austurendans er einnig Vetrargar­urinn sem er mi­st÷­ af■reyingarhluta h˙ssins.
Vestur og mi­hluti h˙ssins snřr sÚr "innßvi­", ■e. almenningur fer­ast Ý rřmi sem verslanir ß allar hli­ar mynda, en ■jˇnustuhluti verslana liggur a­ ˙tveggjum h˙ssins. Yfir nßnast ÷llu ■essu rřmi er gler■ak, um 2000 m2, sem hleypir mikilli dagsbirtu inn Ý h˙si­, alveg ni­ur ß ne­ri hŠ­ g÷tunnar ■ar sem miki­ er opi­ milli hŠ­a. Austurhlutinn e­a Vetrargar­urinn snřr sÚr aftur "˙tßvi­" a­ umhverfinu. Ůar er lÝti­ af gleri Ý ■aki en su­-austurhli­in er aftur ÷ll ˙r gleri sem gerir a­ sjˇntengsl vi­ umhverfi­ eru gˇ­.
Allt gler Ý h˙sinu er glŠrt og ßn innbygg­rar sˇlvarnar. Ůetta er gert til a­ dagsbirtan berist eins e­ileg inn Ý h˙si­ og kostur er og einnig til a­ innsřn Ý h˙si­ ver­i sem best. Ůa­ ß sÚrstaklega vi­ um Vetrargar­inn sem liggur alveg upp a­ Reykjanesbrautinni. Til a­ hafa hemil ß beinu sˇlarljˇsi eru nota­ar rafdrifnar gardÝnur innan vi­ glervegg Ý Vetrargar­i en Ý ■aki g÷ngug÷tunnar er komi­ fyrir f÷stum skermum ˙r sÝg÷tu­u stßli ne­an vi­ glerfl÷t. Ůeir gegna tvÝ■Šttu hlutverki, ■vÝ fyrir utan a­ skerma sˇlaljˇsi­ utanfrß a­ deginum, fanga ■eir rafljˇsi­ sem beint er a­ ■eim ß kv÷ldin og gefa ■annig ˇbeina og mj˙ka lřsingu Ý g÷turřmi­.
Mi­a­ er vi­ a­ lřsingarstig Ý g÷tunni sÚ tilt÷lulega lßgt, e­a um 150 l˙x, mi­a­ vi­ verslanir sem ekki er ˇalgengt a­ lřstar sÚu yfir 1000 l˙x. Ůetta, ßsamt ■vÝ a­ einungis er nota­ur hvÝtur litur ß veggi og loft ß verslunarsvŠ­um gerir a­ verslanirnar eru ■a­ sem draga a­ sÚr athyglina me­ sterkri lřsingu og litaflˇru v÷runnar sem til s÷lu er. ═ af■reyingarhlutanum, Vetrargar­inum, er ■essu hins vegar sn˙i­ vi­ ■ar sem lřsingarstig er hŠrra og litir og efnisval er anna­.
Framhli­ar verslana sunnan megin g÷tunnar mynda beina lÝnu en nor­an megin mynda ■Šr bogalÝnu. Gler■ak yfir g÷tunni myndar einnig bogalÝnu en ■ˇ me­ ÷­rum radÝus en g÷tuhli­in ne­an vi­. ═ mi­ju g÷tunnar er ■versni­i­ samhverft en breytist ■egar frß mi­ju dregur. Ůetta gerir a­ g÷tumyndin er sÝbreytileg eftir ■vÝ hvar ma­ur er staddur Ý g÷tunni.
Gˇlf sameiginlega rřma eru l÷g­ gegnheilum nßtt˙rusteini, granÝti Ý g÷ngug÷tu og utan me­ j÷­rum Vetrargar­sgˇlfs en mi­svŠ­i ■ar er lagt sandsteinsafbrig­i.
TŠknikerfi h˙ssins eru m÷rg og fullkomin, mß ■ar nefnda brunavi­v÷runarkerfi, hljˇ­kerfi, a­gangskerfi, ÷ryggiskerfi, fˇlkstalningarkerfi vi­ innganga og fl. auk ■ess sem sˇlarrhringsv÷ktun er Ý h˙sinu.
═ g÷tuna er blßsi­ inn fersku lofti um lßghra­aloftdreifara sem standa eins og "s˙lur" milli verslana. Ůetta loft er sÝ­an dregi­ ˙t um "rifu" Ý veggklŠningu ofan g÷tunnar e­a a­ ■vÝ er hleypt ˙t um opnanlega glugga Ý gler■aki. ═ Vetrargar­i er fersklofti hins vegar "skoti­" ni­ur frß lofti a­ gˇlfi og dregi­ til baka upp a­ lofti.
Bur­arvirki eru af bl÷ndu­um toga. ┌tveggir eru sta­steyptir og einangra­ir a­ utan, gˇlf eru ˙r forsteyptum bitum og holpl÷tum Ý vestur- og mi­hluta h˙ssins en austurhlutinn er a­ mestum hluta sta­steyptur.
Brunavarnir eru umfangsmiklar og hafa ■a­ meginmarkmi­ a­ tryggja ÷ryggi fˇlks og rřmingarlei­ir ■ess ef hŠttu ber a­ h÷ndum. Brunavi­v÷runar- og vatns˙­akerfi er Ý ÷llu h˙sinu sem er skipt ni­ur Ý ■rj˙ megin brunasamstŠ­ur: vesturhluta, g÷tuhluta ßsamt Vetrargar­i og kvikmyndah˙si og Hagkaup. Ůessum brunahˇlfum er sÝ­an skipt ni­ur Ý fleiri reykhˇlf til a­ takmarka ˙tbrei­slu reyks, td. Ý g÷tunni ■ar sem sjß me­ tvo stˇra glerveggi frß um 4m hŠ­ og upp Ý gler■ak. ═ lofti ne­ri hŠ­ar er komi­ fyrir lei­iskermum ˙r gleri en ■eir hafa ■a­ hlutverk a­ lei­a hugsanlegan reyk frß verslunum upp Ý reykhˇlfin fyrir ofan.

Lokaor­
N˙ sj÷ ßrum eftir a­ BYGG lag­i upp me­ undirb˙ning a­ 2500 m2 verslunarmi­st÷­, stendur Smßralindin tilb˙in, 61.500 m2 a­ stŠr­, e­a nŠrri 25 sinnum stŠrri en forverinn. Ůessi mikla vi­bˇt verslunar- og af■reyingarh˙snŠ­is ß h÷fu­borgarsvŠ­inu er umrŠdd enda ljˇst a­ Smßralind mun hafa umtalsver­a hlutdeild Ý verslun landsmanna og einnig, ef vonir ganga eftir, a­ h˙n mun draga a­ sÚr vi­skiptavini erlendis frß, enda var lagt upp me­ a­ Smßralind Štti a­ ver­a verslunar- og af■reyingarmi­st÷­ sem stŠ­ist allan al■jˇ­legan samanbur­.
á
Helgi Mßr Halldˇrsson arkitek F.A.═
verkefnisstjˇri ASK
(greinin birtist Ý tÝmaritinu AVS 3/4 tlb. 2001)

2001

Verslunarmi­st÷­in Smßralind Ý Kˇpavogi
Verslunarmi­st÷­ me­ yfir 70 verslunum, veitingah˙sum, kvikmyndah˙si og fl.
Samstarf: BDP Building Design Parnership, London
Ljˇsmyndir: David Barbour/BDP
Vi­urkenning Umhverfisnefndar Kˇpavogs 2002
Vi­urkenning Ferlinefndar Kˇpavogs 2007

Meira...


SvŠ­i